De Volks Krant | Marijn van der Jagt – Slacht Offer Kunst

20 september 2026AdminBusinessplan, Gimmick, Home, Interview, Locatie, Media, Portretten, Ridderboek0

Slacht Offer Kunst

Het dans stuk Still | Here, deze week in het Muziek Theater Amsterdam, voert terminale patiënten ten tonele. Op video wel is waar, maar genoeg om een rel te ontketenen (…)

De kunst wereld heeft er een nieuw woord bij. Slacht Offer Kunst. Te gebruiken voor het werk van kunstenaars, die, hun eigen, ziekte of handicap een onmiskenbare plaats geven in het werk, dat zij maken.

Je hoeft het des betreffende kunst werk niet gezien te hebben om de term toe te kunnen passen. Het is vol doende als je er over hebt horen praten. En dat gebeurt van zelf, als de ziekte of handicap van de kunstenaar in kwestie, maar erg genoeg is. Vervolgens kun je de term ‘Slacht Offer Kunst‘ gebruiken als excuus om het kunst werk in kwestie niet te hoeven bekijken. Dat deed Arlene Croce namelijk, de Amerikaanse dans critica, die een paar maanden geleden het begrip ‘Victim Art‘ lanceerde in een artikel voor The New Yorker. Aan leiding was de voor stelling Still | Here van choreograaf Bill T Jones. Croce vernam, dat er in deze dans voor stelling gebruik wordt gemaakt van video beelden en uit spraken van mensen, die in gevecht zijn met een terminale ziekte. De choreograaf verzamelde dit materiaal in work shops, die hij gaf voor mensen, die de dood in de ogen hebben gekeken. Zelf verschijnt Jones in Still | Here ook op video, hij danst niet mee. Hij is drager van het HIV Virus, en dat maakt hem verwant aan die andere ‘Slacht Offers‘.

In de voor publiciteit van Still | Here kon de op zet van de voor stelling niemand ontgaan. Voor Croce was dat vol doende om te besluiten niet te gaan kijken. In plaats daar van schreef ze een woedend betoog tegen het idee, met het advies aan de lezers om ook alle maal weg te blijven. Bill T Jones heeft de grens tussen theater en werkelijkheid over schreden, schrijft Croce. Zij denkt, dat Slacht Offer zijn vol doende is om een kunst werk te maken. Haar voor kennis over Still | Here maakte het Croce bij voor baat onmogelijk om haar functie als criticus uit te oefenen. ‘I Can T Review Someone I Feel Sorry For or Hopeless About’.

Maar de term ‘Slacht Offer Kunst‘ is niet alleen uit gevonden voor Still | Here. Croce grijpt de voor stelling aan om een trend te signaleren. Het enige duidelijk voor beeld, dat ze vervolgens noemt is de om streden fotograaf Robert Mapplethorpe, die aan AIDS is over leden. Maar het is niet moeilijk om meer recente voor beelden te bedenken. De ten toon stelling Alter | Ego Documents toonde onlangs werk van de Japanse fotograaf Nobuyoshi Araki, die het sterven van zijn eigen vrouw tot onder werp maakte van een foto serie. En van de Engelse fotografe Jo Spence was er op deze ten toon stelling een serie met de titel The Cancer Project, zelf portretten van een door borst kanker operaties verminkt lichaam. De Amerikaanse acteur Ron Vawter was in de jaren vlak voor zijn dood in Nederland te zien met zijn theater solo Jack Smith | Roy Cohn, toen zijn lichaam al bespikkeld was met de vlekken van het Karposi Syndroom, dat de ziekte AIDS veroorzaakt. In Philoktetes, de voor stelling, die hij daar na maakte met de Nederlandse regisseur Jan Ritsema, ensceneerde Vawter op het podium zijn eigen dood. Deze voor stelling haalde het Holland Festival net niet: Vawter stierf kort na de Belgische première.

Ook met de namen van Nederlandse kunstenaars is dit rijtje makkelijk aan te vullen. Beeldend kunstenaar Rob Scholte, die het auto wrak exposeerde, waar in hij beide benen verloor. De theater makers van Suver Nuver, die in de voor stelling Pleister Woede drie fysiek gehandicapte acteurs op het podium uit nodigden. Zij lieten in een circus achtige scène aan het publiek bizarre kunstjes zien, die zij dank zij hun gehandicapte lichaam konden uit voeren. Ander voor beeld, AIDS patiënt René Kleijn, die via de TV show van Paul de Leeuw op het einde van zijn leven een hit scoorde met Mr Blue.

Van theater maker Michael Matthews ging af gelopen weekend de voor stelling Hyde in première. Matthews verbindt het monster uit het verhaal van Jekyll & Hyde met het AIDS monster in zijn lichaam. Op de uit nodigingen voor deze voor stelling staat een zwart wit foto van Matthews zelf. Ik had het aan vankelijk niet in de gaten: de brood magere mensen figuur leek een scherp gesneden Afrikaans af gods beeldje. Later kwam ik met een schok tot de ontdekking, dat dit geen hout snij werk was, maar puur Realisme. De brood magere figuur is Matthews zelf, in een foto, die het monster in zijn lichaam zeer voor delig laat uit komen.

Een klein beetje gelijk heeft Croce wel. Ze wijst te recht op het ongemakkelijke gevoel, dat toe schouwers bekruipt bij het bekijken van kunst, die zo sterk een beroep doet op je mede leven. Waar om applaudisseerde ieder één zo hard voor de gehandicapte acteurs uit Pleister Woede? Om dat ze zo goed speelden? Om dat ze zo dapper en zo ongegeneerd zich zelf durfden te tonen? Klapten we onze gêne weg of was het juist op luchting, voelden we ons bevrijd van een taboe? Je wist eigenlijk niet meer, waar op je de voor stelling moest beoordelen. Angst, mede lijden, af schuw en schaamte vertroebelden de blik. Precies zo als dat gebeurt in het Echte Leven, als je onverwacht oog in oog komt te staan met een zwaar gehandicapte mede mens.En dat echte leven, daar gaat het na tuurlijk om. De kunstenaars, die werk maken dat in aan merking komt voor de categorie ‘Slacht Offer Kunst‘, zetten in hun werk het Echte Leven in de schijn werpers. Maar dan wel de schaduw kant van dat Echte Leven, het deel dat meest al onder belicht blijft. Ze maken nog al tijd een af beelding van het leven, maar putten daar bij steeds directer uit het ruwe materiaal, dat het Echte Leven biedt.

Eigenlijk gebeurt er in de kunst precies het zelfde als op televisie. Om een beeld van de werkelijkheid te creëren, dat het publiek als waar er vaart, wordt al maar meer gebruik gemaakt van de stijl middelen van de documentaire. Ongepolijste plaatjes, flarden van gesprekken, een springerige montage. Met in de hoofd rol Echte Mensen met Echte Emoties, die niet hebben gerepeteerd en die niets na spelen. Zelfs dans is niet meer voor behouden aan goed getrainde, en dus goed geproportioneerde mensen. De dans groep van Bill T Jones bestond al ver voor dat de choreograaf wistZ dat ie Zero Positief was Zit mensen van aller lei vorm en kleur. Blik vanger is een hele dikke man met een kaal hoofd, die net zo hard mee beweegt als de anderen.

Steeds dunner wordt het vliesje tussen de kunst en de werkelijkheid. Hoe meer het publiek gewend raakt aan de ruwheid van de beelden in de kunst en op TV, hoe verder de beeld makers moeten gaan om het publiek nog te raken. Arlene Croce mag dan geshoqueerd zijn over de video beelden, die Bill T Jones in Still |Here gebruikt, het is veel zeggend, dat zij de voor stelling niet heeft gezien. Want de beelden zijn hele maal niet af stotelijk. Al die verschillende gezichten, jong en oud, dik en dun, blank en zwart, die alle maal zo eerlijk over zich zelf vertellen, ze roepen met elkaar een warm, knus Benetton gevoel op. Het ziet er ongeveer net zo uit als de keur aan Echte Mensen, die je tegen woordig in video clips voor bij ziet trekken: de ooms en tantes, buur kinderen en zwervers voor de deur, die alle maal zijn op getrommeld om een paar woorden mee te play backen in het verhaal, dat de pop zanger zingt.

En daar mee kom je bij een associatie te recht, die het woord ‘Slacht Offer Kunst‘ onvermijdelijk óók o proept. De mensen, die Bill T Jones gebruikt in zijn voo rstelling zijn niet alleen Slacht Offer van een dodelijke ziekte, ze zijn ook Slacht Offer van een choreograaf, die hen gebruikt om zijn eigen verhaal te vertellen. Vindt Arlene Croce. Ook dat is een resultaat van de zelfde toe nadering tussen kunst en ruwe werkelijkheid: de grens tussen gebruik en mis bruik van materiaal vervaagt. Michael Matthews toont op het podium zich zelf, maar hoe zit het met de gast acteurs van Suver Nuver? Vertellen die hun eigen verhaal of worden zij slechts gebruikt in het verhaal, dat de drie leden van Suver Nuver kwijt willen over hun eigen angsten en voor oordelen?

Mis schien wordt in een voor stelling als deze de grens tussen gebruik en mis bruik bewust op gezocht, om de vinger te leggen op een diepere drijf veer, die ten grond slag ligt aan het menselijke gedrag. Namelijk de neiging om elkaar tot Slacht Offer maken, tot object van elkaars dromen, projecties en frustraties. We maken beelden van elkaar, en de foto toestellen en video camera s, waar mee we tegen woordig rond lopen zijn alleen maar een letterlijke vertaling van die menselijke eigen schap. Als mooie, grote, zwarte man, die op groeide in een blanke gemeen schap, weet Bill T Jones zelf maar al te goed wat het is om te functioneren in ander mans droom of nacht merrie. Hij aarzelde bij voor beeld lang voor hij toe stemde om gefotografeerd te worden door Robert Mapplethorpe: een zwart atletisch lichaam in het ideale universum van een blanke fotograaf.

Dit is ook het onder werp van het nieuwe boek van Stephan Sanders. In De Grote Woede van M beschrijft hij hoe zijn vriend M. ten prooi valt aan AIDS. Van een nachtelijke bosjes ridder verwordt M tot een bed legerige patiënt. Als je er alleen over hóórt, zou je deze novelle zo het stempel Slacht Offer Kunst kunnen geven. Maar na tuurlijk gaat het over meer. Sanders beschrijft hoe hij zijn vriend M eerst tot ideaal beeld verheft en hoe hij hem later verwijt, dat ie van Z N sokkel valt. Expliciet maakt hij M tot projectie van zijn angsten en idealen.

Maar om dat te beseffen moet je wel eerst het boekje lezen. En daar om is het op Z N zachtst gezegd vreemd, dat uit gerekend Sanders in zijn column in De Volkskrant van af gelopen zaterdag Arlene Croce bij valt in haar af wijzing van die zo genaamde Slacht Offer Kunst. Af keurend neemt hij af stand van het ‘Realisme‘ van Still |Here, zonder dat hij de voor stelling heeft gezien. Maar is zijn novelle, die hij op draagt aan zijn vriend, waar van we dus aan nemen, dat hij bestaat, niet net zo realistisch?

Het verschil is misschien, dat Bill T Jones beelden en geluiden gebruikt, en Sanders alleen woorden. In de levens beschrijving van M. die Sanders geeft, is niet duidelijk wat de schrijver verzint of vertekent. Mis schien wel bij na alles. Dader en Slacht Offer gaan onmerkbaar in elkaar over. Zo als zo vaak in het Echte Leven.

‘Still | Here‘ van Bill T Jones | Arnie Zane Dance Company. Muziek Theater Amsterdam, 3, 4 en 6 mei 1995.

De Volks Krant, 2 mei 1995, 00:00

http://www.volkskrant.nl/archief/slachtofferkunst~a408002/

Dienst Mede Deling

Expo in RSMuseum sinds 22 jul 2016 om 08:07

Slacht Offer Kunst

Dienst Mede Deling

Dit delen:

Plaats een reactie Reactie annuleren