Dave Eggers – Contra Pposto, Vertaling Gerda Baardman en Jan de Nijs, De Bezige Bijj, 448 Blad Zijden, € 27,99

Tekening van Dave Eggers uit Contra Pposto

Chiasmo Contra Pposto Policleteo (foto Wikipedia)

Hoe Geweldig is Het Om Te Tekenen en Te Schilderen? Dave Eggers Laat Zien, dat Alles Uit Eindelijk Draait om de Magie van het Creëren

Dave Eggers In zijn nieuwe Roman Contra Pposto wil Eggers over brengen wat het betekent om een Kunst Werk te maken. Hij werpt daar bij de zelfde grote vragen op als Hermann Hesse bijna honderd jaar geleden deed/

Kunst? Wat heeft Dave Eggers, schrijver van maat schappij kritische Werken als Zeitoun (2009), De Parade (2019) of de satirische Tech Dystopie Het Alles (2021) in eens met Beeldende Kunst? Het antwoord is: alles. Voor dat de Amerikaanse auteur met zijn Debuut Roman Een Hart Verscheurend Verhaal van Duizeling Wekkende Genialiteit (2000) door brak, studeerde hij onder meer kunst geschiedenis aan de Universiteit van Illinois en volgde Teken Lessen. Na twee Solo Ten Toon Stellingen in 2010 en 2015 richtte hij dit jaar een nieuwe Kunst Academie op, Art + Water, die in de na bije toe komst gratis Atelier Ruimte biedt aan kunstenaars. Boven dien exposeerde hij af gelopen weekend in een Amsterdamse Galerieën aan tal van zijn Tekeningen. Kort om, naast Literatuur neemt Kunst een belang rijke plek in het leven van Eggers. En die Liefde, met name voor Klassiek Tekenen, heeft hij nu verwerkt in Contra Pposto, zijn nieuwe Roman.

Herman Hesse – Narziss en Goldmund, Vertaling Pé Hawinkels, De Bezige Bij, 396 Blad Zijden. € 22,9,

Met Contra Pposto wil Eggers iets wezenlijks over brengen, namelijk wat betekent het om een Kunst Werk te creëren? Een voor zichtig antwoord op die vraag komt op ongeveer een derde van de Roman. Hoofd Persoon Cricket Dibb, die bij zijn Moeder woont in een saai prairie stadje in de Staat Indiana, zit op zijn zes tiende verjaar dag naast de Rivier, met zijn Schets Boek en Pot Loden, en staart naar het stromende Water. „Hij Keek naar de Stenen op de Rivier Bodem, Verwaterd door de Stroom, die Er Over Heen Joeg […] De Rivier Liet Zich Niet Tekenen, nee. Hij Kon Haar Leven niet in Pot Lood vangen.” Cricket tekent vervolgens een Boom Stam en komt, vele uren later, tot de Conclusie, dat de dag was vergaan, maar zijn Tekening bleef. „Kunst Was Onthouden, Documenteren. Een Dag Besteden aan het Beschrijven van een Dag en Daar Mee de Tijd Stil Zetten.”

Het Fragment had recht streeks af komstig kunnen zijn uit Narziss en Goldmund, het beroemde Boek van Hermann Hesse uit 1930 en raakt daar mee aan eeuwen oude Thema s uit de wereld van de Kunsten. Net als bij Eggers gaat deze Roman, die zich af speelt in het Duitsland uit de late Middel Eeuwen, over Kunstenaar Schap en, boven al, de innige Vriend Schap tussen twee personen. Goldmund is een ruste loze jonge Man, die op aan raden van zijn goede Vriend Narziss het Klooster verlaat om de wereld te verkennen. Tijdens zijn tocht ontdekt hij de Liefde, wordt hij geconfronteerd met Ellende en jaagt hij, verlangend naar zijn Moeder, het Beeld na van de ‘Oer Moeder’, een ideale gestalte, waar in alle grote Tegen Stellingen van de wereld bij elkaar komen, Geboorte en Dood, Goedheid en Wreedheid, Leven en Vernietiging.

Dat leidt tot een belang rijke Passage, waar in Goldmund, even eens gezeten aan een Rivier, wordt aan getrokken tot aller lei Voor Werpen, die slechts ten dele zichtbaar zijn onder het stromende Water. Het kort stondige blinken „Van die Verzonken Gouden Schatten” inspireert hem. „Waar Om Toch Waren Deze Dingen Zo Mooi, dit Gouden Geschitter onder Water, Deze Schaduwen […] Al Deze Onwerkelijke, Sprookjes Achtige Verschijnselen, Waar Om Toch Schonken Ze Zo Onuit Sprekelijk Grote Vol Doening, Ter Wijl Ze Precies het Tegen Deel Vormden van de Schoonheid, die een kunstenaar kan scheppen?”

Werk van Dave Eggers Af Komstig uit de Tijdelijke Expositie bij Galerie Stigter Van Doesburg

Het zijn oude filosofische Kwesties, die Hesse op werpt en nu nog steeds van belang zijn. Hoe her kennen we Schoonheid? Wat maakt iets tot een Kunst Werk? De zelfde Thema s werpt Eggers nu op nieuw op in Contra Pposto. Ook in deze Roman wordt Cricket gedreven door het simpele verlangen de Schoonheid in de wereld vast te leggen en ligt de Focus, net als bij Hesse, voor al op de Er Varing van de Maker, hoe voelt het om iets te creëren? Wat betekent het als een Kunst Werk de wereld in gaat, een Object van Waarde wordt en los gekoppeld raakt van de oorspronkelijke Verhouding, die de kunstenaar er mee had?

Liefdes Verhaal

Contra Pposto, een term uit de Schilder en Beeld Houw Kunst, die wijst op een Houding, waar bij het Gewicht van het Lichaam Vol Ledig Op Één Been Rust, is in de eerste plaats een Liefdes Verhaal. Cricket, af komstig uit een gebroken Gezin, ontmoet op 8 jarige Leef Tijd de iets oudere Olympia Argyros, een wereld wijs, erudiet en scherp zinnig meisje met ‘Gouden Ogen’. Zij verleidt hem tot het schrijven van schunnige Teksten op de Speel Plaats en stelt zich, als hij haar later weer tegen komt, voor als ‘Albert’, spreek uit zonder T, ze beweert de Reïncarnatie van de filosoof Albert Camus te zijn. Cricket is met één smoor verliefd en de Ontmoeting vormt het begin van een storm achtige Relatie, die meer dan zestig jaar zal duren.

Tijdens die eerste jaren fungeert Olympia als een grote Inspiratie Bron voor Cricket. Ze vertelt hem van alles over El Greco, Van Eyck, Van Gogh, Dada en de Impressionisten, Passages die helaas soms te veel op een College Kunst Geschiedenis lijken, en op haar aan dringen gaat hij naar de Kunst Academie. Daar, in een wereld van onderlinge Competitie en Conceptuele Kunst, houdt hij het maar kort vol, waar na hij in de leer gaat bij Marcus Carpenter, een dwarse professor, die de Moderne Kunst Wereld haat en hem al snel de kneepjes van het Vak leert. Volgens Carpenter, en daar horen we de Stem van Eggers in door klinken, is een Klassieke Kunst Leiding voor al gebaseerd op Vaardigheden en honderden uren Oefening. En dus tekent Cricket, bij Carpenter thuis, uren en achter één aller lei Naakt Modellen in verschillende Poses.

Precies daar ontstaat de Breuk tussen Olympia en Cricket. Ter wijl Cricket zich steeds meer af keert van de Zakelijke Kant van het Kunstenaars Leven, begeeft Olympia zich vol Over Gave in de Kunst wereld en weet er boven dien Geld uit te slaan. Een rol, die perfect past bij haar ruste loze in borst „Ze Was Niet Één Persoon, Ze Was een Menigte. Haar Hart Bestond uit Duizenden Deuren, die Naar Alle Kanten Open Stonden”. Cricket daar en tegen wil voor al scheppen, zich verliezen in het Maak Proces en zo „De Tijd Stil Zetten”, zo als hij als jongen al deed aan de Rivier, zonder het voor Uit Zicht op Commercieel Succes. De twee drijven steeds meer van elkaar af, zonder elkaar echt los te laten.

Dood Angst

Dit brengt ons terug bij de Roman van Hesse. Want de Drang tot Creëren komt bij Cricket, net als bij Goldmund, voort uit een diepe, Existentiële Behoefte. Reden, dat beide personages zo gefascineerd zijn door de Rivier. De stroming, de Objecten onder het Water, ze doen denken aan de Filosofie van Plato waar bij Kunst wordt op gevat als een Na Bootsing van de Werkelijkheid, die op haar beurt een Af Spiegeling is van de vol maakte, maar ongrijpbare Ideeën Wereld. Juist dit ongrijpbare, waarin het Besef van Schoonheid besloten ligt, is wat beiden willen vast leggen. Dat maakt Cricket tot een zonderlinge Figuur. In een wereld, waar in kunstenaars bezig zijn met Trends en Theorieën, blijkt hij een verstokte Classicist, een kunstenaar die zich nog al tijd wil laten inspireren door de Idealen, strakke Vormen en Esthetiek van de Griekse en Romeinse Oudheid.

Tekening van Dave Eggers uit Contrap Ppost

Dat verklaart ook waar om Cricket en Olympia telkens zo N moeite hebben nader tot elkaar te komen. Olympia, van een soort Pippi Lang Kous groeit ze uit tot een ongrijpbare Vamp, wordt, ondanks haar originele en dwarse Kunst Op Vattingen, steeds meer op geslokt door een wereld, die Cricket verguist. Wanneer Olympia haar eigen Galerie opent, meent Cricket dat ze, ondanks haar hoog dravende praatjes, uit eindelijk net zo ‘Bourgeois’ is geworden als alle andere Galerie Houders. Vol af schuw bekijkt hij die opportunistische Kunst wereld van een af standje „Het Glas, de Witte Muren, de Zuchtende Uit Roepen, de Kakelende Lachjes, de Slecht Gekozen Computer Gegenereerde Muziek, de Wiet Lucht Buiten om het Hoekje van de Achter Deur, de Romige Borrel Hapjes, waar Niemand Trek In Had, de Vet Vlekken rond de Zilveren Schalen.”

Zijn af keer groeit, wanneer Olympia, die in middels werkt voor Kyle, type Damien Hirst Meets Andy Warhol, hem over haalt ook voor deze kunstenaar te gaan werken, waar na hij wordt mee gesleurd in een draai kolk van peper dure Conceptuele Projecten, die hij met andere kunstenaars moet produceren. Het levert Cricket Geld op, maar geen Geluk, en dat is ook wat hij in zijn Om Geving terug ziet „Kyle Had Geen Plezier. En Olympia Had Geen Plezier. En de Mensen, die In de Studio Werkten Deden, dat Om Hun Leven buiten de Studio te Bekostigen. En de Miljardairs, die Kyles Werk Kochten Waren Investeerders, Geen Lief Hebbers. Dus Ieder Éën […] Maakte Deel Uit van een Soort Fabriekje, dat Mooie, Over Bodige Dingen Produceerde, die voor de Makers Amper Betekenis Hadden.” Het is deze Ziel loze Industrie, die Cricket uit eindelijk ontvlucht, en daar mee verliest hij op nieuw Olympia uit het oog, van wie hij nog al tijd houdt, maar die hij niet kan bereiken. Net als zij reist hij daar na de wereld rond, woont op verschillende plekken met verschillende Liefdes, maakt Reproducties om in zijn Levens Onder Houd te voorzien, en blijft op zoek naar wat hem werkelijk raakt.

Engelen Beeldjes

Daar mee zijn we op nieuw terug bij Narziss en Goldmund. Want Goldmund heeft even eens een hekel aan „Fraaie Dingen, Waar in Kunst Lief Hebbers Behagen Scheppen en Waar Mee Kerken en Raad Zalen Werden Op Gesmukt”. Het stemt hem zelfs dodelijk bedroefd „Als Het Er om Ging Aardige Engelen Beeldjes te Maken en Andere Prullen, Al Was Het dan Alle Maal zo Aardig om te Zien, Dan Was Het Niet de Moeite Waard om Kunstenaar te Zijn”, schrijft Hesse. „Mis Schien Wel voor Anderen, voor Ambacht Lieden, voor Burgers, voor Stilte, Te Vreden Zielen Wel, maar Voor Hem niet.”

Werk van Dave Eggers uit de Tijdelijke Expositie bij Galerie Stigter Van Doesburg

Het had Cricket kunnen zijn, die, zij het zonder dit uit gesproken Dédain, even eens wordt gedreven door het Verlangen iets te maken dat los staat van het Oordeel van het Publiek. Een Besef, dat ook al bij hem op kwam, toen hij voor een Expositie een aan tal Naakt Modellen schilderde. Één van die Schilderijen, van de voluptueuze Bulgaarse Bilyana, was bij zonder geslaagd en deed hem beseffen „De Uren van Schepping, de Uren, Waar in Hij Zich Warmde aan het Vuur van Zijn Eigen Creatie. Het Deed Er Niet Toe of Het door Hem, of Door Wie Dan Ook, Op Waarde Werd Geschat. Het Belang Rijke Was, dat Hij Vervoering Kon Op Roepen, bij Zich Zelf, Uit het Niets.”

Dat is uit eindelijk de Bood Schap, die Eggers in deze Roman over tuigend weet over te brengen. De Magie van het Creëren, dat is waar het om gaat. En de Liefde? Ja, uit eindelijk is de diepe Vriend Schap tussen zijn twee Hoofd Personages onverwoestbaar. Zo als Goldmund uit eindelijk terug keert bij Narziss, zo komt Olympia uit eindelijk terug bij Cricket. Maar of het hen lukt om samen te blijven?

Rosan Hollak

Redacteur, Non Fictie en Filosofie

Profiel Rosan Hollak

De Journalistieke Principes van NRC